Блокчейн деген не?

Блокчейн — жазбалары блоктармен тізбектеле сақталатын ашық кітап. Әр блок алдыңғысының сандық ізін ішіне алады, сондықтан ортадағы бір жазбаны өзгерту одан кейінгі бүкіл тізбекті бұзады. Көшірмесі мыңдаған компьютерде тұрғандықтан жалғыз тарап деректі өз бетінше өзгерте алмайды.

Стейблкоин деген не?

Стейблкоин — бағасы тұрақты активке (көбіне долларға) байланған криптовалюта. Ең танымалдары — USDT және USDC. Олар криптода есеп айырысу мен ақша аударуға қолданылады: биткоин сияқты күніне ондаған пайызға секірмейді. Бірақ тәуекелі бар — эмитенттің қамтамасыз етуі шынымен толық па деген сұрақ әрқашан ашық.

Криптовалюта деген не: блокчейн қарапайым тілмен

Q: Криптовалюта деген не?

Криптовалюта — блокчейн деп аталатын ашық және таратылған дерекқорда жұмыс істейтін сандық актив. Оны орталық банк шығармайды, транзакцияларды банк емес, желінің өзі растайды. Ең танымалы — биткоин, бірақ мыңдаған басқа монета бар және олардың мақсаты да, сапасы да әртүрлі.

Идеяның мәні

Кәдімгі ақшада есепті банк жүргізеді: сіздің балансыңыз оның дерекқорында жазулы. Криптовалютада мұндай бір иесі бар дерекқор жоқ — оның орнына бүкіл желі көретін ашық кітап бар.

Осы кітап блокчейн деп аталады. Транзакциялар блоктарға жиналады, әр блок алдыңғысымен криптографиялық байланады. Тізбектің ортасындағы жазбаны өзгерту үшін одан кейінгі бүкіл тізбекті қайта есептеу керек, әрі мұны желінің басым бөлігінен жылдам жасау керек — іс жүзінде мүмкін емес.

Нәтижесінде: аударымды банк емес, желі растайды; тарихты өшіру мүмкін емес; жүйе тәулік бойы жұмыс істейді.

Негізгі түрлері

Биткоин — біріншісі және ең үлкені. Негізгі қызметі — құн сақтаушы актив. Толығырақ.

Ethereum және ұқсас платформалар — бұл тек валюта емес, бағдарлама орындалатын орта. «Смарт-контракт» деген — белгілі шарт орындалғанда өзі іске қосылатын код.

Стейблкоиндер (USDT, USDC) — бағасы долларға байланған. Криптода есеп айырысу мен аударым үшін қолданылады.

Альткоиндер — қалғанының бәрі. Мыңдаған монета бар, көбінің артында нақты өнім де, пайдаланушы да жоқ.

Тәуекелдер: ашық айтқанда

Құбылмалылық. Күніне 10–20% қозғалыс криптода қалыпты нәрсе. Портфельдің негізгі бөлігін мұнда ұстау — қателік.

Реттеудің өзгеруі. Елдер ережені жиі өзгертеді: биржаға қойылатын талап, салық, шектеу. Бұл бағаға тікелей әсер етеді.

Биржадағы тәуекел. Активіңіз биржада тұрса, ол сіздің қолыңызда емес. Тарихта ірі биржалардың құлағаны және клиенттердің қаражатын қайтара алмағаны бірнеше рет болған.

Алаяқтық. Жаңа монеталар, «табыс беретін» платформалар, «инвестициялық боттар» — криптода алаяқтық ең көп кездесетін сала. Кепілдендірілген пайыз уәде етілсе, бұл қаржы пирамидасы.

Кілтті жоғалту. Жеке әмиянның құпия сөзін (seed фразасын) жоғалтсаңыз, активке ешкім қол жеткізе алмайды. Қалпына келтіру қызметі жоқ.

Қазақстандағы жағдай

Қазақстан бір кезде әлемдегі биткоин майнингінің ірі орталықтарының бірі болды. Кейін электр энергиясына жүктеме мен реттеу талаптары күшейді, майнингке лицензия мен арнайы тәртіп енгізілді.

Крипто-активтермен жұмыс істеу АХҚО (AIFC) аумағында реттеледі: сол жерде лицензия алған биржалар жұмыс істейді. Ел ішіндегі нақты ережелер өзгеріп отырады, сондықтан салық және есеп беру тәртібін ағымдағы жағдай бойынша нақтылаған дұрыс.

Бастаушыға нақты кеңес

Тек жоғалтуға дайын соманы бөліңіз.
Биткоин мен ірі монеталардан бастаңыз, жаңа «перспективалы» токендерден емес.
Иінтірекпен жұмыс істемеңіз — актив өзі жеткілікті құбылмалы.
Ұзақ ұстайтын соманы биржада емес, жеке әмиянда сақтаңыз.
Кепілдендірілген табыс уәде еткен кез келген платформадан аулақ болыңыз.